Κοινωνίες υποδοχής, κοινωνίες αποδοχής

Από την Έλενα Χάλαρη και τον Nadir Noori

Η πρόκληση της πολυεπίπεδης και ουσιαστικής ενσωμάτωσης προσφύγων, μεταναστών και μειονοτήτων στο ελληνικό γίγνεσθαι δεν συνιστά, όσο κι αν συχνά παρουσιάζεται ως τέτοια, πρωτόγνωρη εμπειρία .

Οι newcomers -«περιπλανώμενοι» του Συριακού εμφυλίου πολέμου- αποτελούν το πιο επίκαιρο και πρόσφατο αλλά όχι το μοναδικό παράδειγμα. Ήδη τις προηγούμενες δεκαετίες, η αστάθεια που επικράτησε στον αφγανικό χώρο, λόγω της εγκατάστασης φιλοσοβιετικών καθεστώτων και της επικράτησης του κινήματος των Ταλιμπάν, δημιούργησε κύμα προσφύγων, το οποίο κατευθύνθηκε, μεταξύ άλλων, (και) προς την Ελλάδα.

Γίνεται αντιληπτό πως η ένταξη αποτελεί, διαχρονικά, έναν από τους μεγαλύτερους προβληματισμούς αναφορικά με την προσφυγική κρίση, τόσο για τους μετακινούμενους πληθυσμούς όσο και για τις χώρες/ κοινωνίες υποδοχής. Τι εννοούμε όμως με τον όρο «ένταξη»; Μπορεί το νόημα του να περιοριστεί σε έναν ορισμό ή πρόκειται για πολλά παραπάνω;

Επί του θέματος τοποθετήθηκαν τέσσερις πρόσφυγες/ μετανάστες με καταγωγή από το Αφγανιστάν, οι οποίοι τα τελευταία χρόνια ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα. Μας μίλησαν για το πώς οι ίδιοι αντιλαμβάνονται την «ένταξη», τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν (ή αντιμετωπίζουν) κατά την προσπάθεια τους για ενσωμάτωση, ενώ, προτείνουν λύσεις για τη βελτίωση της κατάστασης και δίνουν ευχές και συμβουλές «επιβίωσης» στους newcomers.

Για τον H.” η ένταξη ξεκινά από τη νομιμοποίηση. Όπως αναφέρει, είναι αναγκαίο να έχει κανείς τα απαραίτητα έγγραφα, ώστε να νιώθει ασφαλής και να μην χρειάζεται να κρύβεται ή να στραφεί σε παράνομες και ανήθικες μεθόδους, για να εξασφαλίσει τα προς το ζην.

Ο ίδιος, αν και ζει στην Ελλάδα εδώ και 9 χρόνια, δεν νιώθει ενταγμένος. Η αβεβαιότητα που επικρατεί γύρω από το ζήτημα της ανανέωσης της άδειας παραμονής, αλλά και το γραφειοκρατικά δομημένο σύστημα, δεν του επιτρέπουν να σχεδιάσει και να προγραμματίσει την ζωή του εδώ. Ζει για την κάθε μέρα, καθώς το «αύριο» δεν είναι για αυτόν δεδομένο.

Στην ερώτηση μας σχετικά με το πώς θα μπορούσε να υπάρξει βελτίωση σε ζητήματα σχετικά με την ένταξη ο “H.” αναφέρει πως, ο σεβασμός στην ελευθερία της έκφρασης και στα ανθρώπινα δικαιώματα (πρέπει να) αποτελεί προϋπόθεση για την επίτευξη ουσιαστικής κοινωνικής ενσωμάτωσης, ενώ η αμοιβαία προθυμία για ειρηνική και ασφαλή συμβίωση κρίνεται, επίσης, σημαντική.

Για να ενσωματωθούν οι μετακινούμενοι πληθυσμοί χρειάζονται, σε ένα πρώτο στάδιο, μια θεμελιώδη οικονομική στήριξη και περίθαλψη και, κατόπιν, ευκαιρίες εκπαίδευσης. Η πραγματοποίηση κοινών εκπαιδευτικών και καλλιτεχνικών –ας μην ξεχνάμε πως η τέχνη φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά- δραστηριοτήτων, δημιουργεί απευθείας τριβή με τους ντόπιους κατά τρόπο τέτοιο, ώστε η γνωριμία να είναι βαθύτερη και ουσιαστική, να γεφυρώνεται το πολιτιστικό «χάσμα».

Συμβουλή στους newcomers: Να αποκτήσουν συνείδηση τού πού βρίσκονται, ώστε να εξοικειωθούν ευκολότερα με το κλίμα εδώ.

Ευχή: Να έχουν όλοι ασφάλεια. Να ζουν ευτυχισμένα δίπλα στους δικούς τους ανθρώπους, έχοντας μια καλύτερη ζωή μακριά από κινδύνους.

Ο J.” , ο οποίος ζει και εργάζεται στην Ελλάδα περίπου 11 χρόνια, πιστεύει πως η ένταξη ενός πρόσφυγα ή μετανάστη στην κοινωνία υποδοχής δεν περιορίζεται μόνο στη κατοχή των απαραίτητων εγγράφων παραμονής και τη γνώση της γλώσσας. Αντίθετα, η διαδικασία αυτή πραγματώνεται και αποκτά ουσία μέσα στις παρέες και τις γειτονιές. Η στάση της χώρας υποδοχής, το κατά πόσο είναι έτοιμη ή πρόθυμη να δεχθεί νέα μέλη, καθορίζει, εν πολλοίς, το αποτέλεσμα.

Ο ίδιος, όντας πρόσφυγας από τη γέννηση του –αφγανικής καταγωγής αλλά γεννημένος στο Ιράν, όπου ποτέ δεν του δόθηκαν τα απαραίτητα έγγραφα-, έχει βιώσει τον ρατσισμό και τις διακρίσεις.

Μέχρι και σήμερα δεν έχει νιώσει το αίσθημα του «ανήκειν». Πλέον, αισθάνεται περισσότερο «προσαρμοσμένος» παρά ενταγμένος.

Για να αλλάξουν οι συνθήκες σχετικά με το ζήτημα της ένταξης, ο “J.” κρίνει απαραίτητη την απόκτηση ουσιαστικών γνώσεων και από τις δύο πλευρές: η κοινωνία υποδοχής να γνωρίζει περισσότερα για το background των ατόμων που πρόκειται να δεχθεί, ενώ οι πρόσφυγες/ μετανάστες να μαθαίνουν για το κλίμα που επικρατεί στον τόπο στον οποίο πηγαίνουν.

Συμβουλή στους newcomers: Να μάθουν τη γλώσσα και να κατανοήσουν την κουλτούρα της χώρας υποδοχής. Να προσπαθήσουν να γνωρίσουν ουσιαστικά την ελληνική κοινωνία.

Ευχή: Να μην υπάρχουν πρόσφυγες, να είναι παντού ήρεμα. Να μην υπάρχει πουθενά αυτός ο σκοτωμός.

κοινωνίες

Ο Kazim, πρόεδρος της αφγανικής κοινότητας, μας λέει πως η ένταξη ξεκινά από την εκμάθηση της γλώσσας και την επαφή με τα πολιτιστικά χαρακτηριστικά της νέας «στέγης», ενώ καταλήγει να περιλαμβάνει κάθε πτυχή του σύγχρονου τρόπου ζωής. Για να μπορέσει κανείς να ενσωματωθεί σε ένα νέο περιβάλλον είναι σημαντικό να έχει αντιληφθεί τις αξίες και τις αρχές που επικρατούν σε αυτό. «Έχεις ενταχθεί όταν μέσα σε αυτό (το περιβάλλον) βρίσκεις τον εαυτό σου, όταν ζεις σαν να είσαι ένας οποιοσδήποτε πολίτης».

«Έχω ζήσει στην Ελλάδα πάνω από 15 χρόνια, έχω σπουδάσει εδώ, γνωρίζω καλά τη γλώσσα και συναναστρέφομαι (και) με Έλληνες, κατανοώ την υφιστάμενη κατάσταση εδώ… Νιώθω ενταγμένος.»

Όπως μας ανέφερε ο Kazim, η δυσκολία ένταξης οφείλεται στην απουσία σαφούς μεταναστευτικής πολιτικής και, κατ’ επέκταση, ευκαιριών εργασίας ή εκπαίδευσης. Τα προβλήματα ιθαγένειας και αναγνώρισης, το ζήτημα της «οικογενειακής επανένωσης», η μη εφαρμογή του νόμου και η απουσία βούλησης αποτελούν μερικά ακόμη εμπόδια.

«Όταν δεν εφαρμόζουμε το νόμο, δεν σεβόμαστε τη δημοκρατία και τον άνθρωπο». Συνεπώς, η λύση που προτείνει ο Kazim είναι, αφενός, η εφαρμογή του νόμου για το προσφυγικό και, αφετέρου, η προώθηση του σεβασμού και της αλληλεγγύης.

Συμβουλή στους newcomers: Να μάθουν τη γλώσσα και να κατανοήσουν που βρίσκονται, τι σημαίνει να ζεις στην Ελλάδα. Να «νιώσουν» τον πολιτισμό και την κουλτούρα. Να μην είναι «στενόμυαλοι» και να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα, να επιδιώξουν να μάθουν πράγματα.

Ευχή: Να υπάρξει σαφής πολιτική ένταξης, προγραμματισμός και αμοιβαία βούληση για την επίτευξη του στόχου. Εκείνος που θέλει να ενταχθεί να είναι ανοικτός και η κοινωνία υποδοχής να τον αγκαλιάσει.

Τέλος, μιλήσαμε με τον N.” . Ζει, εργάζεται και σπουδάζει στη Ελλάδα τα τελευταία δυόμιση χρόνια. Για εκείνον ένταξη είναι να νιώθεις κομμάτι του συνόλου. Ως διαδικασία διαφέρει για τον κάθε άνθρωπο, εξαρτάται από τα στάδια που θα περάσει ο καθένας και τις δυσκολίες που θα κληθεί να αντιμετωπίσει στην πορεία μέχρι να γίνει «κανονικός» πολίτης.

«Μία δουλειά δεν σε καθιστά «μέλος» της κοινωνίας.». Για να γίνει κανείς «ένα» με την κοινωνία υποδοχής, πρέπει να ασκεί ελεύθερα τα δικαιώματα του, όπως και οι υπόλοιποι πολίτες.

Συμβουλή στους newcomers: Να επιδιώξουν το καλύτερο δυνατό.

Ευχή: Να σταματήσει η προσφυγική κρίση και να μπορέσουν όλοι να επιστρέψουν στη «βάση» τους, στις πατρίδες τους.

Όπως γίνεται σαφές, η ένταξη μπορεί ως έννοια και ως διαδικασία να γίνει αντιληπτή, να εκφραστεί και να βιωθεί ποικιλοτρόπως από διαφορετικούς ανθρώπους. Πάντα όμως έχει σαν βάση της την βαθύτατη επιθυμία για ειρήνη και δημιουργία, την ανάγκη και ελπίδα για μια νέα αρχή…

Σύνταχτηκε από την Έλενα Χάλαρη & τον Nadir Noori  | Μετάφραση από την Ειρήνη Χατζικούμη

Previous

Υπόθεση Μανωλάδα: Η δικαίωση που ήρθε 4 χρόνια μετά.

Next

Περιβάλλον και πολιτισμός συνδέονται στην Αίγινα

Pin It on Pinterest

Share This

Share this post with your friends!

Follow the Elephant!